Klassiek, Klassiek

Klassiek, Klassiek

De vergeten klank van de teorbe en de muziek van Kapsperger

De zachte en kwetsbare stem van de theorbe houdt een spiegel voor aan een samenleving die meer schreeuwt dan luistert, vindt musicus Fred Jacobs.

18-2-2020 23:59:00

De zachte en kwetsbare stem van de theorbe houdt een spiegel voor aan een samenleving die meer schreeuwt dan luistert, vindt musicus Fred Jacobs.

Interview: De zachte en kwetsbare stem van de teorbe houdt een spiegel voor aan een samenleving die meer schreeuwt dan luistert, vindt musicus Fred Jacobs. Hij maakte een album en toert met de grillige muziek van de Italiaan Kapsperger.

De zachte en kwetsbare stem van de teorbe houdt een spiegel voor aan een samenleving die meer schreeuwt dan luistert, vindt musicus Fred Jacobs. Hij maakte een album en toert met de grillige muziek van de Italiaan Kapsperger.17 februari 2020Leestijd 2 minuten

Kuipers: 'Ziekenhuisopnames zullen blijven stijgen, het is een tsunami' Leger verplaatst zich met grote voertuigen over Nederlandse snelwegen Veiligheidsregio Twente wil totale lockdown

Op papier lijkt teorbemuziek vaak bedrieglijk eenvoudig, maar je moet nooit alleen op je ogen afgaan bij tokkelinstrumenten, zegt luitist Fred Jacobs. „Want de magie verbergt zich tussen de noten en komt pas tot leven wanneer de snaren trillen.” Vier eeuwen geleden vormden de teorbe – en zijn voorvader, de luit – instrumenten van de vervoering. De Engelse dichter William Shakespeare beschreef hoe hun klank „de ziel uit het lichaam van de mens rukte”.

Fred Jacobs: „De magie van de teorbe verbergt zich tussen de noten en komt pas tot leven wanneer de snaren trillen”Foto Dana van LeeuwenDat gaat zeker op voor de stukken van zijn Italiaanse tijdgenoot Giovanni Girolamo Kapsperger (1580-1651), componist en virtuoos aan het pauselijke hof in Rome. Hij groeide uit tot ‘Shakespeare van de teorbe’, maar belandde in het ballingsoord van de geschiedenis door de vendetta van een langer levende musicoloog die voortdurend werd nagepraat. Ook zijn instrument verdween zo’n anderhalve eeuw van de aardbodem: in het uitdijende orkestgeluid was zijn stem niet hoorbaar meer. Geen componist schreef er nog muziek voor.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de teorbe herontdekt. De bespelers ervan begonnen de wereld af te speuren naar werken die ze konden vertolken, en stuitten daarbij onvermijdelijk op pionier Kapsperger. In Nederland breekt vooral Fred Jacobs een lans voor diens mooie tokkeltonen.

Hij wijdt er een albumen een tournee aan.„Wie teorbe speelt”, zegt hij, „komt vroeg of laat in de ban van Kapsperger. Hij leefde in een fascinerend tijdperk als hofcomponist van paus Urbanus VIII, voor wie ook de beroemde kunstenaar Bernini werkte. Rome wemelde van de rijke weldoeners, die jonge talenten tegen elkaar uitspeelden, en de creativiteit opstuwden. Het leverde een vruchtbare voedingsbodem op voor experimenten. En dan waren er nog alle kerken, die muziek en kunst vroegen, die wilden dat spiritualiteit voelbaar werd. Kijk naar een Bernini-beeld als

De Extase van de heilige Theresia: de mystiek ervan is bijna orgastisch. Maar van alle kunsten bleek muziek de krachtigste – zij kan de ziel zo beroeren dat onze tranen niet meer te stuiten zijn.”Kapsperger begrijpenDe oude kerken en straten van Rome, en de kunst uit de eerste helft van de zeventiende eeuw helpen Jacobs om Kapsperger beter te begrijpen. „Gebouwen, schilderijen, fresco’s zijn op zich dode dingen, maar ze belichamen een levende taal. In kerken zie ik hoe mensen de voeten van heiligenbeelden vastpakken of kussen. Die figuren betekenen iets voor hen. Door kennis over de literatuur, de tijd, de taal en de kunst die Kapsperger omringde, kan ik zijn muziek beter vertolken. Als ik voor de barokke gevel van de San Carlo alla Quattro Fontane sta – ontworpen door Borromini – dan treffen mij de grillige vormen, die ik terugvind in toccata’s van Kapsperger. Ze roepen vragen op. Wat gebeurt hier? Wat betekent dit? Moet ik wachten in bepaalde passages of wil de componist hier de noten tegen de muren te pletter laten vliegen? Zijn muziek ademt grote verbeeldingskracht. Om die tot uitdrukking te brengen, moet je meer doen dan partituren bestuderen en traktaten lezen.”

Want de Italiaanse barok heeft een heel eigen karakter, weet Jacobs. „Ik begon ooit met Franse teorbestukken, die zich met veel verfijning vooral richten op de klank van het instrument. Bij Kapsperger daarentegen gaat het om gevoel, om expressie: de noten mogen fluisteren, stotteren, janken. En hij verliest zich nooit in uitgesponnen betogen, maar komt meteen tot de kern. Messcherp. Pang, pang, pang. Zijn muziek herbergt een les voor onze tijd. Want de teorbe is naast zacht en kwetsbaar, ook helder – een tegengeluid in een samenleving die meer schreeuwt dan luistert.”

Kuipers: 'Eerste golf was een vloedgolf, dit is meer een tsunami' Nederlander hackt opnieuw Twitteraccount van president Trump Aantal positieve coronatests stijgt opnieuw fors, voor het eerst boven 9.000

Onlangs verscheen van Lees verder: NRC »

Wildplassers in de schijnwerpers bij de Grote Kerk: 'Dit hoort niet in Breda'Plassen tegen de Grote Kerk in Breda, het gebeurt waarschijnlijk al net zo lang als de kerk oud is. Maar het is schadelijk voor het poreuze kalksteen en bovendien tamelijk smerig. Met carnaval voor de deur neemt de kerk nu maatregelen.

Hoe de overheid een ‘haatimam’ de mond probeert te snoerenOmstreden imam Fawaz Jneid kreeg een gebiedsverbod voor de twee Haagse wijken waar hij predikte. Het gebiedsverbod is een nieuw instrument in de strijd tegen terrorisme. Fawaz Jneid vecht het verbod vandaag aan. geef 'm een gebiedsverbod voor Nederland. Of gewoon heel Europa. Laat hem zn haat elders verspreiden. Maak mij de baas en hij is morgen omgezet in hondenvoer of lijm. Dat had al lang gekund. Maar doorpakken dat komt niet bij ze op. Haat- en verdoemenispredikers zijn er al sinds de mens een weerwoord tegen zichzelf (maar vooral ook de ander) meende te moeten bedenken.

Gordon en Patty zoeken de eeuwige jeugd, de tv-kijker wil doodTerwijl pipapatty en Gordon in Tokio verjongingskuren uitproberen, bezoekt Chris Zegers daar een hoogbejaarde DJ met knalgeel haar. Het boeiendst zijn de herinneringen, schrijft recensent ArjenFortuin. eeuwigejeugd foreveryoung

De rechtzaak tegen Weinstein: dit is de stand van zakenDe inhoudelijke behandeling van de rechtszaak tegen Harvey Weinstein wegens seksueel misbruik van twee vrouwen is donderdag afgerond en de jury gaat vanaf dinsdag in beraad. Een overzicht van de rechtszaak en een vooruitblik op de mogelijke uitkomsten ervan. Castreren en levenslang opsluiten

Dj die na het succes koos voor de rafelranden van de houseMaandag overleed Andrew Weatherall. De dj produceerde in 1991 Primal Screams album ‘Screamadelica’. Het werd een van de beste albums van de jaren 90 en was essentieel voor het geluid van DaftPunkUnchd en ChemBros