عبدالرحیم جعفری؛ از انتشارات امیرکبیر تا زندان انقلاب

عبدالرحیم جعفری؛ زدن رگ‌ 'امیرکبیر نشر ایران' با تیغ انقلاب

5.11.2019

عبدالرحیم جعفری؛ زدن رگ‌ 'امیرکبیر نشر ایران' با تیغ انقلاب

عبدالرحیم (تقی) جعفری صد سال پیش به دنیا آمد و هفتاد سال پیش انتشارات امیرکبیر را بنیان گذاشت. او از یک سو نماد عشق و پشتکار در حوزه نشر است و از سوی دیگر، نماد مظلومیت کتاب و ناشران مستقل در ایران.

دائرة المعارف مصاحب چگونه به وجود آمد؟ اوایل، کارش در چاپخانه"پادویی و جارو کردن" بود، بعضی اوقات هم کتاب‌های چاپ شده را روی سرش می‌گذاشتند تا به کتابفروشی‌ها ببرد. پس از مدتی مشغول کار با ماشین چاپ شد:"چون قدم کوتاه بود و به ماشین نمی‌رسید چند آجر و سنگ زیر پاهایم می‌گذاشتند که دستم به سیلندر برسد." در آن زمان، از بس سرپا بود، پاشنه پاهایش ترک خورده بودند:"مادرم روزهای جمعه که تعطیل بودیم برای مداوا پیه بز داغ می‌کرد و لای ترک‌ها می‌ریخت." در سال ۱۳۱۹ به سربازی رفت. وقتی برگشت، مبتلا به تیفوس شد که در زمان اشغال ایران در جنگ جهانی دوم در تهران شایع شده بود:"یک ماه در خانه بستری بودم و جایم را در چاپخانه به دیگری دادند." ناگزیر روزها به دالان مسجد شاه رفت و بساط کتاب پهن کرد. اما کسی چندان کتابی نمی‌خرید. اکبر علمی، یکی از برادران علمی که از برادران خود جدا شده بود، درسال ۱۳۲۴ امتیاز فروش کتاب‌های دوره ابتدایی را گرفت و از عبدالرحیم جعفری خواست که به کتابفروشی او برود و با او همکاری کند. او در کتابفروشی اکبر علمی کارش را با حسابداری آغاز کرد. این همکاری سبب آشنایی و سپس ازدواج با دختر برادر اکبر علمی شد. عبدالرحیم جعفری در سال ۱۳۲۸ تصمیم گرفت خودش مستقل کار نشر کند:"دلم می‌خواست با تکنیک نو و با اندیشه‌های نو سرو کار داشته باشم که در دم و دستگاه علمی امکان نداشت." وقتی دنبال اسم برای انتشارات خود بود، به نام"امیرکبیر" برخورد، هر دو اسمشان"تقی" بود:"نمی‌خواهم زندگی‌ام را با امیرکبیر مقایسه کنم. خیلی کوچکتر از این حرف‌ها هستم اما زندگی‌ام تقریبا مثل او در جوانی و شبیه سختی‌های او شروع شد." انتشارات امیرکبیر در یک اتاق چهار در چهار در خیابان ناصرخسرو تهران تأسیس شد و عبدالرحیم جعفری به واسطه تجربه سال‌های گذشته در حوزه نشر و فروش کتاب و ارتباطاتی که با نویسندگان و مترجمان برقرار کرده بود، چاپ کتاب را آغاز کرد. جعفری از همان ابتدا، در نشر، بلندپرواز بود و مرزی برای این بلندپروازی نداشت. در انتخاب کتاب، متأخر یا متقدم، ایرانی یا خارجی بودن برایش اهمیتی نداشت، مهم کیفیت آن بود. در چاپ کتاب نیز، آرزوی چاپ نفیس را داشت و می‌خواست بهترین تبلیغ برای کتابش انجام شود:"می‌خواستم بزرگترین ناشر ایران باشم، مانند ورزشکاری که دوست دارد در رشته خود قهرمان باشد و بر بام بلند آن بایستد." Image caption عبدالرحیم جعفری در سال ۱۳۲۹ به علت مشکلات اقتصادی، ورشکست شد:"جلال [آل‌احمد] گفت آتقی از این آتشی که داری می‌ترسم. می‌ترسم این آتش بال و پر خودت را بگیرد را بسوزاند. می‌ترسید خطر بکنم و ورشکست شوم و همینطور هم شد." دوران اوج امیرکبیر و شرکت کتاب‌های درسی وقتی عبدالرحیم جعفری کار نشر را آغاز کرد، بازار نشر در ایران چندان سودآور نبود. بخش عمده‌ای از جمعیت ایران بی‌سواد بود و قشر کتابخوان نیز پول چندانی برای خرید کتاب نداشت. به همین دلیل، فعالیت برای نشر نوپایی چون انتشارات امیرکبیر چندان ساده و آسان نبود. یک ماه از تأسیس امیرکبیر نگذشته بود که دو کتاب روانه بازار نشر کرد: فن ورزش ترجمه منیر مهران و انرژی اتمی ترجمه حسن صفاری. اما در سال دوم فعالیت، کتاب‌های انتشارات امیرکبیر خوب فروش نمی‌رفت و مثلا کتاب"تاریخ علوم" به قیمت سی تومان، برای جامعه کتاب‌خوان گران بود. بحران اقتصادی آن سال‌های ایران و کشاکش ملی شدن صنعت نفت توانایی مردم را برای خرید کتاب از همیشه کمتر کرده بود. عبدالرحیم جعفری در سال ۱۳۲۹ به علت مشکلات اقتصادی، ورشکست شد:"جلال [آل‌احمد] گفت آتقی از این آتشی که داری می‌ترسم. می‌ترسم این آتش بال و پر خودت را بگیرد را بسوزاند. می‌ترسید خطر بکنم و ورشکست شوم و همینطور هم شد." او بار دیگر به فروش کتاب روی آورد و سرقفلی دکانی در خیابان ناصرخسرو را با وامی که از یک کاغذفروش گرفت، خرید و به فروش کتاب‌های چاپ خودش و کتاب‌های درسی پرداخت. دو سال بعد، چاپخانه پیروز را با مشارکت یکی از کارکنان سابق چاپخانه علمی تأسیس کرد و بار دیگر به چاپ کتاب‌های امیرکبیر پرداخت. به گفته خودش تا سال ۱۳۳۶"قریب پانصد عنوان در رشته‌های مختلف" چاپ و منتشر کرد. کم‌کم نام امیرکبیر در بازار نشر ایران مشهور شد و کتاب‌هایش اعتبار یافت. جعفری در سال ۱۳۳۷ دومین فروشگاه خود را در خیابان شاه‌آباد (جمهوری فعلی) تأسیس کرد. در همین سال، نمایشگاه کتابی در باشگاه دانشگاه تهران برپا کرد و صدها عنوان کتابی را که تا آن موقع چاپ کرده بود به نمایش گذاشت. در سال ۱۳۴۲ در کنار مدیریت امیرکبیر، مدیریت شرکت کتاب‌های درسی را نیز بر عهده گرفت. در آن زمان پرویز ناتل خانلری وزیر فرهنگ بود:"طی دوازده سال خدمت در این شرکت، بهای کتاب‌ها ثابت ماند. این موفقیت یکی از افتخارات من است." عبدالرحیم جعفری، بعدها گفت که"دشمنی و تنگ‌نظری" عده‌ای در این دوره، موجب گرفتاری‌های فراوان برای او از جمله در جریان مصادره اموالش پس از انقلاب شد. انتشارات امیرکبیر پیش از انقلاب با وجود سانسور توانست آثار ارزشمندی را روانه بازار کتاب ایران کند؛ دایره‌المعارف مصاحب، فرهنگ معین، فرهنگ انگلیسی فارسی آریان‌پور، نخستین شاهنامه نفیس، آثاری از سیمین بهبهانی، احمد محمود، صادق هدایت، مرتضی کیوان، نجف دریابندری، بهمن فرزانه و غیره که کارنامه‌ای درخشان است از نظر کیفیت. از نظر کمی، کل کتاب‌های گروه انتشارات امیرکبیر تا پیش از مصادره، به ۲۸۰۰ عنوان رسید و این انتشارات در دهه ۱۳۵۰ به یکی از بزرگترین ناشران خاورمیانه تبدیل شد. امیرکبیر و شرکت‌های تابعه آن، سیزده فروشگاه کتاب در تهران، یک فروشگاه در مشهد، یک چاپخانه و صحافی و ۲۷۰ نفر کارمند و کارگر داشتند. حق نشر عکس Ilna Image caption "ذهن جوان‌های مردم را با کتاب‌هایی که منتشر کردی منحرف کرده‌ای... همان‌ها که انقلاب کرده‌اند، یا همان‌ها که امروز در جبهه‌های جنگ برای دفاع از کشور جان می‌بازند." این جملاتی است که محمدی گیلانی، از مقامات قضایی پس از انقلاب به عبدالرحیم جعفری گفت انقلاب، زندان و حسرتی ابدی "ذهن جوان‌های مردم را با کتاب‌هایی که منتشر کردی منحرف کرده‌ای... همان‌ها که انقلاب کرده‌اند، یا همان‌ها که امروز در جبهه‌های جنگ برای دفاع از کشور جان می‌بازند." این جملاتی است که محمدی گیلانی، رئیس سابق دادگاه انقلاب، به عبدالرحیم جعفری گفته بود. با وقوع انقلاب ایران، زندگی و کسب و کار بسیاری به هم خورد، از جمله عبدالرحیم جعفری:"انقلاب همه چیز را دگرگون کرده بود." در سال ۱۳۵۸، جعفری به"حیف و میل اموال بیت‌المال" و"سوءاستفاده از اموال دولتی" متهم شد و پس از مسدود شدن حساب‌های بانکی انتشارات امیرکبیر، یکی از روزهایی که برای پیگیری پرونده‌اش به زندان اوین رفته بود، بازداشت شد:"دو سه‌ سال‌ مرا همینطور بلاتکلیف‌ نگه‌ داشتند. ماهی‌ سی‌ هزار تومان‌ هم‌ به‌ من‌ از مال‌ خودم‌ خرجی‌ می‌دادند. یک‌ آقایی‌ را هم‌ از طرف‌ جامعه‌ مدرسین‌ آوردند سرپرست‌ امیرکبیر کردند." او بالاخره تحت فشار صلح‌نامه‌ای را برای مصادره یک سوم اموالش امضا کرد اما عملا همه اموالش مصادره شد. پس از آن عبدالرحیم جعفری خاطراتش را در دو جلد با عنوان"در جست و جوی صبح" در ایران منتشر کرد اما جلد سوم آن اجازه انتشار نیافت. عبدالرحیم جعفری در سال ۱۳۹۴ با حسرتی فراوان درگذشت. خانواده او همچنان امیدوارند روزی با پیگیری قضائی پرونده انتشارات امیرکبیر، تا حدودی ظلم و بی‌عدالتی که به مؤسس این انتشارات شده جبران شود؛ انتشاراتی که جایگاهش در تاریخ نشر و کتاب ایران ماندگار است. موضوعات مرتبط ادامه مطلب: BBC NEWS فارسی

درخواست فیفا از عراق قبل از دیدار برابر ایران و بحرینفدراسیون بین المللی فوتبال در نامه ای به فدراسیون فوتبال عراق خواستار تامین امنیت در دو دیدار این تیم برابر ایران و بحرین شد. بااین شرایط محبوبیت رهبران ایران وحاج قاسم سلیمانی در عراق انجام بازی در عراق حماقتِ محضِ ومبه مسلخ بردن تیم ملی!!!

سپیده قلیان: داوری بهتر است از وضعیت زندانیان کهریزک و اوین و از خون‌های ۸۸ بپرسدAbdolrezaDavari

«حمایت شهروندان ترکیه از اردوغان پس از عملیات سوریه افزایش یافته است»طبق نظرسنجی‌ها میزان حمایت شهروندان ترکیه از رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری این کشور در ماه گذشته روند صعودی را نشان می‌دهد. آنکارا اوایل اکتبر گذشته عملیاتی نظامی با نام «چشمه صلح» را در شمال شرقی سوریه علیه شبه‌نظامیان کُرد یگان‌های مدافع خلق پیش برد.

ممنوعیت ارتباط با شورای فرهنگی بریتانیا پس از بازداشت تعدادی از فعالان فرهنگی

موسوی: خواستار افزایش تدابیر برای حفاظت از اماکن دیپلماتیک ایران در عراق شده‌ایمسخنگوی وزارت خارجه اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران از راه‌های سیاسی خواستار اقدامات لازم و افزایش تدابیر برای حفاظت از اماکن دیپلماتیک کشورمان در عراق شده است. درد داره؟؟؟ چطور خودتون از در و دیوار سفارتخانه ها بالا میرید خوبه!! چیزی که عوض داره گله نداره

ایران: گام چهارم کاهش تعهدات برجامی از پیش‌ اعلام نخواهد شدهمزمان با اظهارات سخنگوی دولت، مراسم راه‌اندازی و رونمایی زنجیره ۳۰ تایی ماشین‌های «آی‌آر۶» در سایت هسته‌ای نطنز با حضور علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی برگزار شد.



کرونا در ایران؛ ترکیه تمام پروازهای مسافری و باری به ایران را متوقف کرد | DW | 26.02.2020

کرونا در ایران؛ معاون رئيس‌جمهور به ویروس کرونا مبتلا شد | DW | 27.02.2020

آخرین خبرهای پنجشنبه هشتم اسفند ۱۳۹۸ | DW | 28.02.2020

چین؛ جایزۀ ۱۴۰۰ دلاری برای کسانی که اعتراف کنند کرونا دارند

خوردن سگ و گربه در شهر شنژن چین ممنوع اعلام می‌شود

رأی دادگاه قانون اساسی آلمان در مورد ممنوعیت روسری برای یک کارآموز حقوق | DW | 27.02.2020

برایان هوک: نگران مردم ایران هستیم؛ رژیم ایران اطلاعات مهمی را درباره شیوع کرونا مخفی کرده است

نوشتن نظر

Thank you for your comment.
Please try again later.

آخرین اخبار

اخبار

06 نوامبر 2019, چهارشنبه اخبار

اخبار قبلی

نُه آمریکایی در حمله‌ای در مکزیک کشته شدند

اخبار بعدی

برجام؛ ایران گام چهارم را با تزریق گاز به سانتریفیوژهای فردو برداشت
یک نماینده مجلس ایران: مسئولان آمار قربانیان کرونا را از مردم پنهان می‌کنند اردک‌های چینی به مصاف ملخ‌های مهاجم در پاکستان می‌روند | DW | 28.02.2020 ویروس کرونا برای ادامه حیات به چه چیزی نیازمند است؟ | DW | 28.02.2020 ممنوعیت تجمعات بیش از ۱۰۰۰ نفر در سوئیس به دلیل خطر کرونا | DW | 28.02.2020 گیر افتادن پناهجویان بین مرز ترکیه و یونان کرونا از ایران به اتریش و نیوزلند رفت | DW | 28.02.2020 پمپئو مدعی پیشنهاد کمک به ایران برای مقابله با کرونا شد آنگلا مرکل به «معاونت در قتل» قاسم سلیمانی متهم شد شکایت دو پزشک آلمانی از قرنطینه ۷۰۰ نفر در جزایر قناری | DW | 28.02.2020 روزهای دو مرد در برلیناله؛ با هم و همچنان تنها | DW | 28.02.2020 رویترز: آمار غیررسمی جان‌باختگان کرونا در ایران بیش از ۲۱۰ نفر است ایمن‌آبادی: آمار جان‌باختگان ناشی از کرونا خیلی وحشتناک است
کرونا در ایران؛ ترکیه تمام پروازهای مسافری و باری به ایران را متوقف کرد | DW | 26.02.2020 کرونا در ایران؛ معاون رئيس‌جمهور به ویروس کرونا مبتلا شد | DW | 27.02.2020 آخرین خبرهای پنجشنبه هشتم اسفند ۱۳۹۸ | DW | 28.02.2020 چین؛ جایزۀ ۱۴۰۰ دلاری برای کسانی که اعتراف کنند کرونا دارند خوردن سگ و گربه در شهر شنژن چین ممنوع اعلام می‌شود رأی دادگاه قانون اساسی آلمان در مورد ممنوعیت روسری برای یک کارآموز حقوق | DW | 27.02.2020 برایان هوک: نگران مردم ایران هستیم؛ رژیم ایران اطلاعات مهمی را درباره شیوع کرونا مخفی کرده است آمریکا برای ارسال خدمات بشردوستانه به ایران «معافیت از تحریم» صادر کرد کرونا در ایران؛ دستورالعمل حسن روحانی درباره بیماری کرونا | DW | 27.02.2020 آلمان حجاب را برای کارآموزان رشته حقوق در دادگاه ممنوع کرد دبیر کل ناتو حمله ارتش سوریه به نظامیان ترکیه در ادلب را محکوم کرد کرونا از تهران به وزارت خارجه اتریش رسید