یک‌صدمین_سالگرد, بریتانیا, شاه_امان‌الله_خان, استقلال_افغانستان

یک‌صدمین_سالگرد, بریتانیا

امان‌الله؛ شاه بدفرجام نوگرا

افغانستان طی صد سال اخیر در میان کشور‌های منطقه، تاریخی پرتلاطم در جنگ با اشغال بیگانه، دولت‌سازی و جامعه‌سازی داشته است.

22/08/2019 09:09:00 ب.ظ

۲۹ مرداد/ اسد امسال، مصادف با یک‌صدمین_سالگرد استقلال افغانستان از بریتانیا بود. نگاهی به زندگی و فعالیت‌های شاه_امان‌الله_خان ، بانی استقلال_افغانستان و حرکت آن کشور به‌سوی نوگرایی، در یادداشتی از شفیق‌الله شفیق، استاد دانشگاه بلخ:

افغانستان طی صد سال اخیر در میان کشور‌های منطقه، تاریخی پرتلاطم در جنگ با اشغال بیگانه، دولت‌سازی و جامعه‌سازی داشته است.

مرحله اول؛ ظهور در نقش پان‌اسلامیستامان‌الله در زمان ترور پدرش حاکم کابل بود. او بلافاصله پس از کشته شدن پدر در لغمان اعلام پادشاهی توام با استقلال کشور کرد. هر چند در آن‌ زمان افغانستان تحت اشغال نیروهای بریتانیا قرار نداشت، اما روابط خارجی این کشور تحت قیمومیت بریتانیای کبیر اداره می‌شد.

سرکوب تجمعات اعتراضی در تهران؛ شعار «مرگ بر دیکتاتور» در حمایت از خوزستان جلال ستاری، نویسنده و اسطوره‌شناس ایرانی درگذشت | DW | 31.07.2021 طرح صیانت از فضای مجازی 'باعث مهاجرت نخبگان می‌شود' | DW | 31.07.2021

شاه امان‌الله ارتش یک ۱۰ هزار نفری آماده کرد که با کمک قبایل جنوبی به مناطق آن سوی خط «دیورند» یورش ببرند. در گام‌های نخست، ارتش دولتی و قبایلی موفق شدند که چند پایگاه «هند بریتانیایی‌» را در «دره‌ خیبر» تسخیر کنند. ارتش بریتانیا واکنش خود را با بمباران «جلال‌آباد» و «بالاحصار» کابل نشان داد که بر اساس روایت‌های‌ مورخان پس از آن شاه امان‌الله خان دوباره درخواست پایان جنگ کرد و گفت قصد آزرده کردن آن‌ها را نداشته است.

بریتانیایی‌ها در آن وقت با دو مشکل جدی مواجه بودند؛ از یک سو جنگ جهانی اول ارتش آن‌ها را به‌شدت خسته کرده بود، از طرف دیگر جنبش‌های آزادی‌خواه در جنوب آسیا نیز در پی استقلال مناطق خودشان بودند. بریتانیایی‌ها به‌شدت نگران الحاق معترضان‌ افغانستان و هند بریتانیایی در یک قیام سراسری در منطقه بودند. از‌ این روی، استقلال دادن به افغانستان برای‌شان از اهمیت آنچنانی برخوردار نبود. آن‌ها سعی می‌کردند که در بدل خودمختاری کابل، از شاه امان‌الله تعهد به پذیرفتن معاهدات پدر و پدربزرگش‌ را در پیوند به خط دیورند و عدم مداخله در مناطق قبایل ماورای دیورند بگیرند. headtopics.com

در این میان وارتان‌ گریگوریان، نویسنده کتاب ظهور افغانستان نوین به موضوع جالبی اشاره می‌کند، او می‌نویسد: «لنین رهبر دولت سوسیالیستی روسیه پس از آنکه هیات افغانی را به حضور پذیرفت و استقلال افغانستان را تایید کرد، به هیات دولت امانی مشورت داد و در پاسخ به نامه‌ امان‌الله نیز نوشت که شاه بهتر است پرچم پان اسلامی‌ را بلند کند؛ چون اغلب سرزمین‌های اسلامی در تسخیر امپریالیسم غرب قرار دارد، او در پرچم‌داری اسلامی محبوب مسلمانان خواهد شد و در میان مسلمانان هندی‌ نیز نفوذ خواهد کرد.»

در عین حال، رهبری دولت روسیه سوسیالیستی نیز وعده داد که خودمختاری «بخارا» و «خیوه» را نقض نمی‌کند.مرحله‌ اول حکومت امان‌‌الله از سال‌های ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۳ با گرایش به ادبیات اسلامی و مذهبی سپری شد. لقب «غازی» برای او نیز از همین رویکرد به میراث مانده است.

مرحله دوم، اصلاحات و ملی‌گراییشاه امان‌الله پیش‌ از آنکه به سلطنت برسد، بیشتر با جوانان تجددطلب هم‌نشینی داشت. او در میانه سال‌های ۱۹۲۳ تا ۱۹۲۷ به اقدام بلندپروازانه‌ در عرصه دولت‌سازی مدرن با تصویب اولین قانون اساسی دست زد، روابط دیپلماتیک با شماری از کشور‌های جهان ایجاد کرد، به تعداد رسانه‌های چاپی افزود، آموزش و دوره سربازی را اجباری کرد، و نهاد‌های آموزشی را با فراگیری دانش جدید آراسته ساخت، و از همین بابت در کابل آن زمان‌ آموزگاران زبان فرانسوی، آلمانی و ترکی در آموزش و پرورش نقش داشتند.

باید افزود با آنکه اقداماتی‌ در توسعه و پیشرفت‌های جامعه‌سازی و دولت‌سازی در افغانستان صورت گرفته بود، با وجود این، مجازات سنتی همانند شلاق، قصاص و اعدام رواج داشت.در این دوره او به‌ عنوان یک ملی‌گرا اشتیاق تغییر و تحول کشورش‌ را در سر می‌پروراند، این در حالی‌ بود که شورش‌گران «خوست» و «پکتیا» علیه او و قانون اساسی‌اش قیام کردند که دو سال ادامه یافت. به قول وارتان‌ گریگوریان، سرکوب شورش‌گران پنج میلیون پوند هزینه برداشت، با وجودی‌ که درآمد ساله دولت امانی با تحمیل مالیات سنگین به شهروندان از مرز ۲/۵ میلیون پوند تجاوز نمی‌کرد. از سوی دیگر، امان‌الله خان شورش‌گران محلی را با هواپیمای‌های جنگی‌‌ که خلبانان‌ آن روس و آلمانی بودند، سرکوب کرد که این‌ کار پیامد منفی در میان‌ توده‌های مذهبی ایجاد کرده بود. headtopics.com

شهادت سرباز دهه هشتادی با ضربات چاقوی یک شرور + عکس- اخبار پلیس - اخبار اجتماعی تسنیم | Tasnim تجمع اعتراضی در محوطه تئاتر شهر تهران 'به خشونت کشیده شد' | DW | 31.07.2021 انجام نخستین عملیات اطفای حریق از سوی نیروهای مسلح ایران در ترکیه

باید اذعان داشت در این دوره امان‌الله خان به مثابه رفورمیست (اصلاح‌طلب) ملی‌گرا ظهور کرد که با فشار‌ها و شورش‌های داخلی از برخی تغییرات همانند اجباری بودن دوره آموزش برای زنان دست کشید.مرحله سوم؛ سکولاریست‌ و پارلمانتاریست‌امان‌الله پس از خاموش کردن شورش‌گران جنوبی در فاصله‌ بین دسامبر ۱۹۲۷ و ژوئیه ۱۹۲۸ با شماری از مقام‌های دولتی به سفر رسمی از طریق هند به اروپا و چند کشور خاورمیانه دست زد. او سعی داشت که تجربه کشور‌های اروپایی را در مدرن‌سازی از نزدیک مشاهده کند.

او در ایتالیا، فرانسه، آلمان و بریتانیا با استقبال بی‌پیشینه مواجه شد. دانشگاه آکسفورد به او دکترای‌ افتخاری اعطا کرد و رییس آن دانشگاه از او به‌عنوان «خورشید شرق» یاد کرد.در واتیکان، رهبر کاتولیک‌های جهان از او به گرمی پذیرایی کرد. او در برگشت از اروپا به‌سوی اتحاد شوروی رفت، اما نقطه‌ اوج سفر او در مسیر خانه بود که در ترکیه سکولار با مصطفی کمال آتاتورک و در ایران با رضاشاه روبه‌رو شد.

شاه متوجه شد که علی‌رغم مخالفت‌های‌ سنت‌گرایان در این دو کشور اسلامی و همسایه، آن‌ها توانسته‌اند پایه‌های مدرن‌‌سازی را محکم کنند. به‌همین‌روی، احساسات انقلابی او را فرا گرفت. وقتی وارد کابل شد در بیانیه‌ای به مردم کابل گفت: «مردم خوبم! مجبور بگویم که بزرگترین راز توسعه‌ کشور ما دور انداختن عقاید و عنعنات کهنه و فرسوده‌ است.»

از این سخنان او آشکار می‌شود که او به‌شدت در مدرنیزه شدن افغانستان زیر بار عواطف و احساسات قرار گرفته بود، و به‌شکلی با سنت‌گرایان اعلام جنگ کرد. به قول رولاند ویلد، گزارشگر دیلی‌میل که در سفر اروپایی امان‌الله را همراهی‌ کرده است، «او با میکروب غرب چنان جدی آلوده شده بود که حتی تناسب خود را از دست داده بود». headtopics.com

افزون بر آن او در طی مسافرت طولانی در اروپا از جنبش‌های پارلمان‌خواهی‌ و مشروطه‌خواهی غرب نیز الهام گرفته بود، به همین‌روی او دوباره تصمیم به اصلاح قانون اساسی ۱۹۲۳ گرفت، شورای خان‌ها و فئودال‌ها را که بیشتر از میان قبیله درانی و سایر اقوام بودند، الغا و به‌جای آن پارلمان منتخب را در قانون‌ پیش‌بینی کرد و در عین حال از اختیارات خودش کاست و سعی کرد که سلطنت مشروطه را با ایجاد پست نخست‌وزیری و کابینه در نظام محقق کند.

باید گفت اصلاحات دوم امانی‌ در عرصه مدرن‌سازی زیر تاثیر سکولاریسم غربی و سنت‌زدایی و مذهب‌زدایی با شتابزدگی اعمال می‌شد.شاه سه فرمان انقلابی‌ صادر کرد: فرمان رفع حجاب زنان، پوشش اجباری غربی برای مردان در شهر کابل و ممنوعیت چند همسری و تعدد زوجات. این فرامین با واکنش‌های تند‌ روحانیون و سنت‌گرایان مواجه شد. در این میان فئودال‌ها، بازرگانان و شهروندان که از مالیات و افزایش حقوق گمرکی به تنگ آمده‌ بودند از اعتراضات ضد دولت سکولار سلطنتی حمایت کردند و همین قیام سراسری باعث سرنگونی حکومت امان‌الله شد.

فرمانده سپاه اولین دوز واکسن ایرانی کرونا را دریافت کرد- اخبار نظامی | دفاعی | امنیتی - اخبار سیاسی تسنیم | Tasnim باید در تاریخ گفته شود چه مصائبی بر دولت دوازدهم نازل شد عذرخواهی ورزشکار کره‌ای از اظهاراتش علیه جواد فروغی

نتیجه و پایان کاردر پیوند به پایان رژیم ۹ ساله امان‌الله سه پرسش کلیدی مطرح می‌شود. شماری از نویسندگان اروپایی بر این باور شدند که جامعه سنتی و بومی افغانستان ارزش‌های مدرن و سکولاریسم را برنمی‌تابد، اما برخی نویسندگان روسی و افغان برداشت‌شان از سقوط سلطنت تجددطلب شاه امان‌الله، روی اتهام به مانور انتقام‌جویانه بریتانیا از سلطنت کابل می‌چرخد‌. باید گفت این برداشت بیشتر متاثر از انگیزه‌های ضد انگلیسی‌ است.

ادامه مطلب: ايران اينترنشنال »

بایدن: اگر آمریکا وارد یک جنگ واقعی شود در نتیجه حمله سایبری خواهد بود- اخبار آمریکا - اخبار بین الملل تسنیم | Tasnim

اخبار ایران و جهان را در خبرگزاری تسنیم بخوانید

تظاهرات ایرانیان مخالف حکومت ایران در سوئد در اعتراض به سفر ظریفتظاهرات گروهی از ایرانیان مقیم سوئد در اعتراض به سفر محمد‌جواد ظریف، وزیر خارجه ایران، در دومین روز حضور وی، در مقابل وزارت خارجه سوئد، پارلمان و موسسه 'سیپریس' در روز چهارشنبه ۳۰ مرداد (۲۱ اوت) ادامه یافت. گفت‌وگو با مهرداد درویش‌پور

انفجار در پایگاه حشد الشعبی در شمال عراقچند انفجار پیاپی در انبارهای حشدالشعبی در نزدیکی پایگاه هوایی بلد در استان صلاح‌الدین در شمال بغداد رخ داد. - خبرگزاری آناتولی

امکان حضور 'بانوان' در بازی‌های ملی در 'آزادی' فراهم شدمعاون توسعه ورزش قهرمانی و حرفه‌ای وزارت ورزش و جوانان با بیان این‌که در شرایط فعلی امکان حضور بانوان جهت تماشای رقابت‌های باشگاهی فوتبال وجود ندارد، اعلام کرد: شرایط برای حضور بانوان در بازی‌های ملی فوتبال فراهم شده است و احتمالا از اولین بازی تیم ملی شاهد حضور بانوان در ورزشگاه آزادی خواهیم بود.

وزارت دفاع ملی افغانستان: در دو عملیات در تخار و ارزگان 37 طالب کشته شدندوزارت دفاع ملی افغانستان چهارشنبه 21 اوت اعلام کرد که در نتیجه‌ دو عملیات جداگانه در ولایات تخار و

ظریف در موسسه صلح سیپری: هیچ ناگفته ای در برجام وجود نداردوزیر امور خارجه گفت: ما به آنچه که (در برجام) پذیرفته بودیم عمل کردیم اما به نظر می‌رسد که طرف مقابل می‌خواهد مسائلی را به ما دیکته کند که در متن برجام به آن مسائل اشاره و به صراحت بیان شده است و هیچ چیز ناگفته‌ای در توافق وجود ندارد.

آمار جدید از غرق شدگان در ایران؛ در چهار ماه، ۶۰۸ نفر جان باختندآمار جدید از غرق شدگان در ایران؛ در چهار ماه، ۶۰۸ نفر جان باختند بر اساس گزارشی که روز چهارشنبه از سوی سازمان پزشکی قانونی ایران منتشر شد، این تعداد در مقایسه با مدت زمان مشابه سال قبل، که ۳۶۷ نفر بود، بیش از ۶۵ درصد افزایش داشته است.